In 2026 werkt België met twee parallelle zorgindicatiesystemen — niet één. De traditionele KATZ-schaal wordt nog steeds gebruikt door RIZIV/INAMI voor thuisverpleging, terwijl de nieuwe BelRAI Screener de Medico-Sociale schaal vervangt voor Vlaamse zorgbudgetten — officieel vanaf 1 maart 2026. Als familie kunt u met beide beoordelingen te maken krijgen. Deze gids legt uit hoe elk werkt, wat het financieel betekent en hoe u het traject navigeert.
De Dubbele Realiteit: KATZ én BelRAI in 2026
De vraag "heeft BelRAI KATZ vervangen?" heeft in 2026 een genuanceerd antwoord: ja voor regionale zorgbudgetten; nee voor thuisverpleging. Thuisverpleegkundigen gebruiken nog steeds de 6-item KATZ-schaal om RIZIV/INAMI te factureren voor dagelijkse thuiszorg. Ondertussen gebruiken maatschappelijk werkers en zorgconsulenten de BelRAI Screener om de rechten op Vlaamse zorgbudgetten (ZBO en ZZZ) te bepalen. Eén patiënt in 2026 ondergaat routinematig beide beoordelingen.
KATZ in de Thuisverpleging: De RIZIV/INAMI-Schaal
Voor vergoedingen thuisverpleging scoort KATZ elk van de 6 ADL-items op een schaal van 1 tot 4: 1 = volledig zelfstandig, 4 = volledig afhankelijk. De gecombineerde scores bepalen welk verpleegkundig "Forfait" van toepassing is — een dagelijks forfaitair bedrag van de ziekteverzekering.
| KATZ-item | Niveau 1 (Zelfstandig) | Niveau 4 (Volledig Afhankelijk) |
|---|---|---|
| Wassen | Kan zichzelf volledig wassen zonder hulp | Moet volledig geholpen worden boven en onder de taille |
| Kleden | Kan zichzelf volledig aan- en uitkleden | Heeft hulp nodig bij kleden boven en onder de taille |
| Transfer | Beweegt zelfstandig in/uit bed of stoel | Bedlegerig of rolstoelgebonden, volledig afhankelijk |
| Toiletgang | Kan alleen naar toilet, kleden en reinigen | Heeft hulp nodig bij alle drie: bewegen, kleden, reinigen |
| Continentie | Continent voor urine en feces | Incontinent voor zowel urine als feces |
| Eten | Kan zelfstandig eten en drinken | Volledig afhankelijk voor eten en drinken |
| Forfait | KATZ-scorevereisten (2026 RIZIV) |
|---|---|
| Forfait A | Score 3 of 4 voor transfer/mobiliteit EN/OF toiletgang |
| Forfait B | Score 3 of 4 voor mobiliteit EN toiletgang, plus 3 of 4 voor continentie of eten |
| Forfait C | Score 4 voor alle items; minimaal score 3 voor continentie of eten (hoogste dagtarief) |
De BelRAI Screener: 27 Items in 5 Modules
Vanaf 1 maart 2026 vervangt de BelRAI Screener officieel de Medico-Sociale schaal voor het Vlaamse Zorgbudget voor Ouderen (ZBO). De screener bestaat uit 27 items verdeeld over vijf modules — een aanzienlijke uitbreiding ten opzichte van de 6 items van KATZ, die cognitieve, psychologische en gedragsdimensies opneemt die KATZ volledig mist.
| Module | Wat Het Dekt | Voordeel t.o.v. KATZ |
|---|---|---|
| 1 — IADL | Huishouden, maaltijdvoorbereiding, medicatiebeheer, financiën, transport | Vangt "grijze zone" op: kan koken maar niet veilig |
| 2 — ADL | Hygiëne, wassen, kleden (boven/onder apart), toiletgang, mobiliteit, eten | Granulairder dan KATZ — splitst "wassen" in hygiëne vs. volledig bad |
| 3 — Cognitie | Geheugen, dagelijkse besluitvorming, communicatie | Detecteert dementiegevallen die KATZ volledig mist |
| 4 — Psychisch | Stemming, angst, depressieve symptomen | Koppelt geestelijke gezondheid aan functionele zorgbelasting |
| 5 — Gedrag | Agressie, agitatie, sociale terugtrekking | Beoordeelt mantelzorgbelasting bij dementie/psychiatrie |
Financiële Impact: ZBO en ZZZ Budgetten
De BelRAI Screener-score is een financiële trigger. Twee Vlaamse zorgbudgetten worden bepaald door BelRAI:
- ZZZ (Zorgbudget voor Zwaar Zorgbehoevenden) — €140/maand in 2026, niet-inkomensgebonden. Geactiveerd wanneer BelRAI-scores significante zorgbehoeften aangeven (hoge totaalscore of gecombineerde ADL+IADL-score boven drempel).
- ZBO (Zorgbudget voor Ouderen met een Zorgnood) — Inkomensgebonden, voor 66-plussers. Zes categorieën (0–5); Categorie 5 activeert tot €725/maand. Categorie 0 ontvangt geen budget maar kan kortingen op thuisdiensten krijgen.
Kernpunt: Categorie 5 vereist specifiek een hoge "CPG-som" (cognitieve/psychische/gedragsscore) — dit stuurt maximale financiële steun naar families die dementie of psychiatrische zorg beheren. Eén categoriestijging van B naar C kan meer dan €32.000 extra jaarlijkse financiering vrijmaken.
Het Traject voor Families: 5 Stappen
- Aanvraag: Neem contact op met uw Zorgkas of de Dienst Maatschappelijk Werk (DMW) van uw ziekenfonds. Als u al thuiszorg ontvangt, zal de dienst automatisch een BelRAI Screener opstarten als onderdeel van het verplichte sociaal onderzoek.
- Bezoek indicatiesteller: Een gecertificeerde indicatiesteller — doorgaans een maatschappelijk werker van het DMW, OCMW of een thuiszorgdienst — bezoekt de woning. Het gesprek omvat alle 27 BelRAI-items plus een 80-item Sociaal Supplement dat het informele zorgnetwerk in kaart brengt. Reken op 45–90 minuten.
- Verwerking: De indicatiesteller dient het digitale formulier in via het Vlaams IT-platform BelRAI bij de Zorgkas. Financiële beslissingen worden doorgaans meegedeeld binnen 3–4 maanden; de eerste betaling volgt de maand na de beslissing.
- MyBelRAI-portaal: Log in op Mijngezondheid via itsme of e-ID om uw volledig BelRAI-profiel in begrijpelijke taal te bekijken. Als de indicatiesteller de resultaten niet onmiddellijk deelt, worden ze na 7 dagen automatisch voor u zichtbaar.
- Bezwaar: Niet akkoord met uw categorie? Dien een administratief bezwaar in. Vanaf 1 maart 2026 is een dossiertaks van €75 verschuldigd (€30 voor lage inkomens). De taks wordt terugbetaald als het bezwaar slaagt.
Waarom BelRAI Nauwkeuriger Is dan KATZ Alleen
De traditionele KATZ-6 was primair ontworpen voor plaatsingsbeslissingen in verpleeghuizen, niet voor thuiszorgbeoordeling. Het systeem faalde consistent voor mensen met dementie die zichzelf fysiek konden wassen maar de cognitieve capaciteit misten om te herinneren wánneer te wassen, of om veilig een magnetron te bedienen. BelRAI's Module 3 (Cognitie) en Module 5 (Gedrag) leggen deze zorgbelasting nauwkeurig vast — en vertalen die naar echte financiële ondersteuning.
De BelRAI-overgang introduceert ook een Digitale Vertrouwenskring: alleen professionals met een gedocumenteerde zorgrelatie kunnen een BelRAI-beoordeling uitvoeren of inzien. Dit beschermt de privacy maar vereist dat families proactief contact opnemen met hun zorgverleners.
De Conclusie
De KATZ-schaal en BelRAI zijn niet uitwisselbaar — ze dienen verschillende systemen en activeren verschillende financiële rechten. In 2026 betrekt een goed geïnformeerde familie beide: KATZ voor vergoedingen thuisverpleging, BelRAI voor regionale zorgbudgetten. Begrijpen welke module op uw situatie van toepassing is — en die holistisch beargumenteren in plaats van taak voor taak — is het verschil tussen families die hun volledige rechten ontvangen en families die te veel betalen.
Actie: Vraag vandaag nog uw BelRAI-beoordeling aan, ook als zorg nog jaren weg is. Ken uw score. Het zal het komende decennium van uw leven bepalen.